Khả năng mang thai và sinh con sau xạ trị ung thư

Xạ trị là phương pháp sử dụng các tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt các tế bào ung thư. Các tia bức xạ có thể ảnh hưởng tới khả năng sinh sản của người phụ nữ.

Nếu bệnh nhân nữ được xạ trị vào vùng bụng hoặc vùng xương chậu, khả năng mang thai sẽ phụ thuộc vào lượng phóng xạ mà buồng trứng hấp thụ. Năng lượng bức xạ quá cao có thể phá hủy một số hoặc tất cả trứng trong buồng trứng và có thể gây vô sinh nữ hoặc mãn kinh sớm.

Hầu hết phụ nữ xạ trị vùng chậu sẽ mất khả năng sinh sản, nhưng vẫn có khoảng một nửa bệnh nhân xạ trị có thể giữ được một số trứng nếu buồng trứng được giữ xa khỏi vùng xạ trị mục tiêu trong suốt quá trình xạ trị.

Tuy nhiên cần lưu ý rằng ngay cả khi bức xạ không nhắm vào vùng buồng trứng, các tia phóng xạ có thể dội lại bên trong cơ thể và vẫn có khả năng ảnh hưởng tới buồng trứng.

Bức xạ đến tử cung có thể gây ra sẹo, làm giảm lưu lượng máu đến tử cung và cũng làm cho tử cung không thể dãn hết cỡ trong thai kỳ. Phụ nữ đã xạ trị vào tử cung có nguy cơ sảy thai, sinh ra trẻ nhẹ cân và sinh non.

Việc xạ trị trực tiếp vào buồng trứng có thể gây nguy cơ vô sinh vĩnh viễn, xạ trị ở khu vực quanh vùng chậu cũng ảnh hưởng gián tiếp lên tử cung, buồng trứng, tăng nguy cơ vô sinh. Phụ nữ càng lớn tuổi, khi xạ trị nguy cơ vô sinh càng cao.

Nhiều trường hợp tia bức xạ có thể đến não và ảnh hưởng đến tuyến yên. Tuyến yên có vai trò quan trọng trong quá trình sinh sản ở nữ giới. Tuyến yên sẽ tiết ra LH, FSH, nhờ đó kích thích buồng trứng tiết hormone sinh dục nữ; ngoài ra FSH còn có vai trò kích thích noãn bào phát triển và gây rụng trứng. Do đó, tác động đến tuyến yên của xạ trị có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của bệnh nhân tùy thuộc vào liều lượng của bức xạ.

Theo số liệu từ GLOBOCAN, năm 2022 Việt Nam ghi nhận khoảng 180.480 ca mắc mới ung thư và 120.184 ca tử vong do bệnh này. Hơn 70% người bệnh ung thư ở Việt Nam được phát hiện ở giai đoạn muộn, khi cơ hội chữa trị thành công đã giảm đáng kể. Bệnh nhân ung thư có thời gian sống sau 5 năm kể từ khi phát hiện bệnh thì được xem là điều trị khỏi, vì tế bào thường di căn nhiều trong khoảng từ hai đến ba năm đầu. Trường hợp tái phát sau 5 năm, phát hiện sớm, bệnh nhân vẫn được điều trị tốt. 

Nếu bệnh nhân ung thư quan tâm đến việc mang thai sau khi điều trị nên liên hệ với các bác sĩ hỗ trợ sinh sản sớm để có phương án bảo tồn hợp lý. Việc lựa chọn các phương án bảo tồn khả năng sinh sản phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tuổi, tình trạng hôn nhân, giai đoạn bệnh…