Hướng dẫn Chăm sóc phụ nữ có thai tại cộng đồng

1.Dinh dưỡng cho phụ nữ có thai

Khi mang thai, phụ nữ cần được ăn nhiều hơn trước khi mang thai. Tuy nhiên, ăn thêm thế nào tùy thuộc rất nhiều vào tình trạng dinh dưỡng của họ trước mang thai và sự tăng cân của bà mẹ trong suốt thai kỳ.

Bữa ăn hàng ngày:

Chế độ ăn đủ, lành mạnh khi mang thai sẽ giúp bổ sung nguồn dinh dưỡng cho cơ thể mẹ, đáp ứng thai nhi phát triển tốt và hoàn chỉnh. Phụ nữ có thai không cần một chế độ ăn đặc biệt hoặc kiêng khem nhiều. Điều cần lưu ý là chọn thực phẩm sạch an toàn, chế biến hợp lý và đáp ứng được nhu cầu phát triển thai cũng như bảo đảm sức khỏe cho bà mẹ.

Chọn thực phẩm gì?

- Cần đa dạng, đủ các nhóm: tinh bột (cơm, bún, bánh, ngô, khoai, sắn…); thực phẩm giàu đạm (thịt, cá, tôm, cua, trứng, đậu, đỗ..); trái cây; rau xanh; sữa và thực phẩm chế biến từ sữa

- Nên chọn các loại thực phẩm tươi, sạch có sẵn từ gia đình, địa phương như rau, thịt gia cầm, cá, tôm, cua, trứng.v.v

Cần ăn thêm thế nào?

Không có một công thức chung về ăn thêm phù hợp cho tất cả các bà mẹ đang mang thai. Chế độ ăn khi mang thai phụ thuộc rất nhiều vào một số yếu tố như cân nặng trước khi mang thai, tuổi thai cũng như mức độ tăng cân theo tuổi thai. Điều quan trọng là mỗi bà mẹ phải tự điều chỉnh chế độ ăn dựa trên nhu cầu của mình và hỏi ý kiến của nhân viên y tế nếu có bất cứ khó khăn gì.

Tuy nhiên, đối với hầu hết các bà mẹ có cân nặng bình thường, không có vấn đề bất thường xảy ra trong quá trình mang thai thì vẫn ăn như trước khi mang thai nhưng tăng thêm 1 bữa phụ (quả chín hoặc sữa) trong 3 tháng đầu; 2 bữa phụ trong 3 tháng giữa và 3 bữa phụ mỗi ngày trong 3 tháng cuối hoặc mỗi bữa ăn thêm một ít so với bình thường.

Một số vi chất dinh dưỡng đặc biệt cần thiết trong thời gian mang thai

Khi mang thai, phụ nữ cần bổ sung và ăn thêm một số loại thức ăn có nhiều vi chất đặc biệt cần thiết cho phát triển thai, bù đắp thiếu hụt và giảm nguy cơ tai biến cho mẹ bao gồm:

Nước uống:

Uống đủ nước là một nội dung cần quan tâm trong chăm sóc dinh dưỡng PNCT vì bà mẹ cần nhiều nước hơn để đáp ứng với sự tăng lên của quá trình trao đổi chất, tăng lượng máu và duy trì sự sống cho cả mẹ và con. Mẹ uống đủ nước cũng có thể giúp giảm bớt các triệu chứng ốm nghén, buồn nôn, co thắt tử cung.

Phụ nữ có thai cần uống đủ nước theo nhu cầu, trung bình khoảng 2 lít nước mỗi ngày và có thể tăng dần đến khoảng 2 - 2,5 lít tùy theo thời tiết và các thời kỳ của thai.

Cần tránh và hạn chế một số thức ăn, nước uống sau:

Sự thay đổi nội tiết tố trong cơ thể khi mang thai làm hệ thống miễn dịch của mẹ yếu hơn, vì thế dễ mắc bệnh làm ảnh hưởng sức khỏe mẹ và thai nhi. Cần tránh một số thực phẩm, đồ uống có thể gây hại cho cả mẹ và con như:

Theo dõi tăng cân trong thời gian mang thai

Tăng cân trong thời gian mang thai là một trong các yếu tố phản ánh chế độ ăn uống cân bằng, hợp lý, lành mạnh. Tuy nhiên đánh giá tăng cân phụ thuộc vào sức khỏe và chỉ số khối cơ thể (BMI) của từng phụ nữ trước khi mang thai. Nếu bị thiếu cân trước khi mang thai, bà mẹ cần được tăng cân nhiều hơn những người có cân nặng bình thường trước khi mang thai, ngược lại nếu thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai, bà mẹ nên giữ mức tăng cân ít hơn.

Đối với những phụ nữ khỏe mạnh, có cân nặng bình thường trước khi mang thai, mức tăng phù hợp cho cả thời kỳ mang thai là khoảng từ 9-12kg và có khác nhau theo kỳ thai, cụ thể:

- Nếu bà mẹ không tăng cân, tăng quá ít hoặc quá nhiều trong mỗi kỳ thai, cần điều chỉnh chế độ ăn để đạt được cân nặng tăng theo khuyến cáo. Nếu không điều chỉnh được, cần đến cơ sở y tế để khám và xử trí.

- Một số bà mẹ suy dinh dưỡng hoặc thừa cân, béo phì từ trước mang thai, cần tuân thủ theo các hướng dẫn và theo dõi của nhân viên y tế.

2. Khám thai định kỳ

Khám thai định kỳ là nội dung rất quan trọng trong chăm sóc trước sinh nhằm theo dõi sức khỏe bà mẹ, sự phát triển thai nhi trong suốt thời kỳ mang thai. Khám thai giúp xác định mọi nguy cơ tiềm ẩn, các rủi ro có thể xảy ra trong thai kỳ và xử trí kịp thời nhằm đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi trong suốt thời gian mang thai và cuộc đẻ. Khám thai cũng là dịp cho bà mẹ được cung cấp các kiến ​​thức về chăm sóc sức khỏe khi mang thai, chuyển dạ, khi đẻ và nuôi dưỡng trẻ.

Theo khuyến nghị của Bộ Y tế, phụ nữ cần khám ít nhất 4 lần trong suốt thai kỳ:

Lưu ý: Những thai phụ sinh con từ lần thứ 3 trở lên và các thai phụ có yếu tố nguy cơ cao cần khám nhiều lần hơn theo hẹn của NVYT

    PNCT sàng lọc một số bệnh lây truyền mẹ con (nhiễm HIV, viêm gan B, giang mai), dị tật bẩm sinh để có hướng xử lý sớm hoặc điều trị dự phòng

3. Chế độ làm việc, sinh hoạt và nghỉ ngơi

Khi có thai, nếu phụ nữ khỏe mạnh và thai không có các nguy cơ thì hoàn toàn có thể vẫn làm việc và sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, cần chú ý đến một số công việc có tính chất đặc thù của công việc để điều chỉnh cho phù hợp.

4. Chăm sóc tinh thần, hỗ trợ của chồng, gia đình và cộng đồng

Khi có thai, cơ thể phụ nữ có rất nhiều thay đổi cả về cơ thể, sinh lý, cảm xúc và những thay đổi này có thể tác động không tốt đến sức khỏe của cả bà mẹ và thai nhi. Vì vậy, sự hỗ trợ của những người thân, cộng đồng là rất cần thiết giúp bà mẹ thích nghi với tình trạng mang thai, trải qua một kỳ thai thuận lợi và sinh đẻ an toàn.

Ths. BsCK1. Hà Thị Mỹ Dung - Trung tâm KSBT Huế