Lọc màng bụng - bước tiến mới trong điều trị bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối

Trong bối cảnh số lượng người mắc bệnh thận mạn tính tại Việt Nam ngày càng tăng, phương pháp lọc màng bụng đang được xem là một hướng đi hiệu quả và nhân văn, giúp người bệnh chủ động hơn trong điều trị. Người bệnh có thể thực hiện lọc màng bụng tại nhà sau khi được đào tạo tự thực hiện kỹ thuật và tái khám định kỳ theo hẹn thay vì phải đến cơ sở y tế nhiều lần mỗi tuần.

Số lượng người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối ở nước ta ngày càng tăng. Theo ước tính năm 2015, số bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối trên cả nước là trên 80.000 người. Khi mắc bệnh thận mạn giai đoạn cuối, chức năng thận của bệnh nhân đã mất gần như hoàn toàn, người bệnh bắt buộc phải được điều trị thay thế thận để duy trì cuộc sống. 3 phương pháp điều trị thay thế thận hiện nay là ghép thận, chạy thận nhân tạo và lọc màng bụng.

Lọc màng bụng hiện nay là phương pháp điều trị thay thế thận chủ yếu cho bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối ở nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, kỹ thuật lọc màng bụng phát triển và được sử dụng rộng rãi vào khoảng năm 2004. Hiện nay, có hơn 40 trung tâm lọc màng bụng trên cả nước.

Cơ chế của phương pháp lọc màng bụng

Phương pháp lọc màng bụng sử dụng chính màng bụng của bệnh nhân làm màng lọc các phân tử có trọng lượng nhỏ, là các chất cặn bã trong quá trình chuyển hóa, các chất độc nội sinh hoặc ngoại sinh và nước thừa ra khỏi máu, giúp khôi phục sự cân bằng nội môi.

Trong phương pháp này, dịch lọc vô trùng sẽ được đưa vào khoang màng bụng, màng bụng là màng lọc và khoang máu là máu chảy trong lòng mạch máu của màng bụng. Ure, creatinin, các phân tử có trọng lượng phân tử thấp có nồng độ cao trong máu sẽ khuếch tán qua màng bụng và qua khoang dịch lọc. Nước cũng di chuyển từ máu là nơi có áp suất thấp qua màng bụng sang khoang dịch lọc là nơi có áp suất thẩm thấu cao. Dịch lọc được lưu trong khoang bụng một khoảng thời gian nhất định để quá trình khuếch tán xảy ra, sau đó dịch lọc được tháo ra ngoài và được thay thế bằng dịch lọc mới.

Với phương pháp lọc màng bụng, cuộc sống bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối không phải gắn với bệnh viện nhiều như phương pháp chạy thận nhân tạo. Hàng tháng người bệnh chỉ cần đến bệnh viện một lần để nhận dịch lọc, quá trình thao tác đơn giản, dễ thực hiện, không bị lệ thuộc máy móc. Đặc biệt thích hợp với người già, trẻ em, những người còn đang đi học, đi làm hoặc ở những nơi không có máy chạy thận nhân tạo. Chi phí lọc màng bụng được bảo hiểm chi trả một phần do đó khá thấp, phù hợp với khả năng của nhiều bệnh nhân.

Trong quá trình lọc màng bụng, các chất hòa tan và lượng nước trong máu qua khoang dịch lọc một cách từ từ, do đó không gây sự biến đổi lớn về huyết động, đặc biệt thích hợp với những người có huyết động không ổn định. Bệnh nhân ít bị thiếu sắt, mất máu, chế độ ăn uống của bệnh nhân cũng không bị hạn chế nhiều như khi chạy thận nhân tạo. Đặc biệt, khi lọc màng bụng, máu không bị dẫn ra ngoài cơ thể nên bệnh nhân không cần sử dụng thuốc chống đông, giúp bệnh nhân không gặp phải các tác dụng phụ của thuốc như xuất huyết tiêu hóa, đột quỵ,...

Nhược điểm của lọc màng bụng là nguy cơ tăng đường huyết do dịch lọc màng bụng có hàm lượng glucose khá cao. Hoạt động của cơ hoành bị hạn chế khi dịch được lưu trong khoang màng bụng. Ngoài ra, người bệnh sẽ có nguy cơ cao viêm phúc mạc, nhiễm trùng chân ống nếu không đảm bảo vệ sinh và không tuân thủ các quy trình thao tác được hướng dẫn.