Khánh Hòa báo động gia tăng nhiễm HIV trong nhóm nam quan hệ đồng giới

Theo thống kê của Bộ Y tế, hơn 80% ca nhiễm mới liên quan đến đường tình dục, chủ yếu tập trung ở nhóm nam quan hệ đồng giới (MSM) và người chuyển giới. Đây được xem là thách thức lớn đối với mục tiêu khống chế dịch của cả nước.

Năm 2025 cả nước ghi nhận hơn 13.350 ca nhiễm HIV mới và 1.905 trường hợp tử vong do AIDS. Trước đây, HIV lây nhiễm chủ yếu qua ba đường: đường máu (đặc biệt ở người tiêm chích ma túy), quan hệ tình dục không an toàn (thường gặp trong mại dâm) và từ mẹ sang con. Tuy nhiên, hiện nay lây truyền từ mẹ sang con gần như đã được kiểm soát nhờ dự phòng hiệu quả, lây qua đường máu giảm mạnh; trong khi đó, lây qua quan hệ tình dục trở thành đường lây chủ đạo, với sự dịch chuyển rõ rệt từ nhóm phụ nữ bán dâm sang nhóm MSM.

Các nghiên cứu tại 10 tỉnh, thành phố cho thấy, tỷ lệ nhiễm mới trong nhóm MSM lên đến 7,2%, cao hơn nhiều so với các nhóm nguy cơ khác. Nam quan hệ đồng giới có sử dụng ma túy tổng hợp có khả năng nhiễm HIV cao gấp 8 lần so với người không sử dụng. Tỷ lệ sử dụng bao cao su trong quan hệ đồng giới thấp, cùng với những hành vi nguy cơ như quan hệ tập thể khiến nguy cơ lan truyền HIV trong cộng đồng MSM tăng mạnh.

Có 68% ca nhiễm mới tập trung tại đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam bộ và TP. Hồ Chí Minh. Điều đáng chú ý là một số địa phương không phải trọng điểm trước đây, trong đó có Khánh Hòa, đang bắt đầu ghi nhận số ca nhiễm mới tăng lên trong nhóm MSM. Sự thay đổi hành vi tình dục của người trẻ, gia tăng sử dụng ma túy tổng hợp và tâm lý e ngại do kỳ thị khiến nhiều người có nguy cơ cao không tiếp cận dịch vụ tư vấn, xét nghiệm.

Tại tỉnh Khánh Hòa, nhóm MSM chiếm gần 64% số ca nhiễm mới trong năm 2025 nhưng lại là nhóm khó tiếp cận nhất do lo ngại lộ danh tính. Nhiều người không chủ động xét nghiệm, ít tìm đến dịch vụ PrEP (điều trị trước phơi nhiễm HIV) hoặc tư vấn điều trị; độ bao phủ can thiệp vì thế còn hạn chế.

Bác sĩ Tôn Thất Toàn, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Khánh Hòa cho biết, nhiều MSM trẻ thiếu kiến thức phòng tránh, ngại tiếp xúc với cơ sở y tế và thường giấu kín đời sống tình dục. Do đó, nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã có triệu chứng hoặc mắc thêm bệnh lây truyền qua đường tình dục. Dù tỉnh vẫn duy trì các chương trình truyền thông, xét nghiệm lưu động và PrEP, nhưng hiệu quả bị ảnh hưởng do khó tiếp cận nhóm nguy cơ.

Một khó khăn khác là nhiều dự án quốc tế - nguồn cung cấp chính cho chương trình PrEP và sinh phẩm xét nghiệm đã cắt giảm hoặc kết thúc tài trợ, khiến các cơ sở y tế gặp khó trong bảo đảm nguồn cung. Bảo hiểm y tế hiện chưa chi trả PrEP, người dân phải tự túc chi phí, làm giảm khả năng tiếp cận.

Một số người bệnh sau khi phát hiện nhiễm HIV không tái khám, không nhận thuốc hoặc thay đổi nơi cư trú, gây khó khăn trong quản lý. Việc gián đoạn điều trị ARV làm tăng nguy cơ kháng thuốc và lây nhiễm cho bạn tình. Bên cạnh đó, kỳ thị vẫn là rào cản lớn khiến nhiều người giấu bệnh, e ngại điều trị dù HIV hiện là bệnh mạn tính có thể kiểm soát tốt.

Sự dịch chuyển hình thái lây nhiễm từ tiêm chích ma túy sang quan hệ tình dục không an toàn khiến công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam nói chung và tại Khánh Hòa nói riêng đứng trước thách thức mới. Điều này đòi hỏi các chiến lược ứng phó phải được điều chỉnh theo hướng tập trung hơn vào nhóm nguy cơ mới, mở rộng dịch vụ thân thiện, giảm kỳ thị và tăng cường tiếp cận dự phòng chủ động.

Khánh Hòa cảnh báo lũ quét, sạt lở và ngập sâu tại nhiều khu vực

Khánh Hòa khẩn trương khôi phục cơ sở giáo dục, bảo đảm đón học sinh trở lại